Konya Ä°l Kültür ve Turizm Müdürlüğünün, 2008 Hz. Mevlana’yı anma ve  735. Vuslat yıldönümü için hazırladıkları “Kutbü’n-nâyî Osman Dede’nin Âyin-i Åžerifleri” adlı CD-Kitapda yer alan dört Ayini Åžerif sitemize yüklenmiÅŸtir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Konya Türk Tasavvuf Müziği Topluluğu sanatçılarının icra ettikleri, Rast, Hicaz, Uşşak ve Çârgâh makamlarındaki Mevlevi Ayin-i Şerif ses kayıtlarını aşağıdaki linklerden bilgisayarınıza kaydedebilirsiniz.

Bu çok önemli ve seçkin çalışmayı ilgilenenlere sunmak amacı ile sitemizde yayınlanmasına izin veren ve bu albümlerin oluşmasında emeği geçen herkese teşekkürü bir borç biliriz.

 

download: Kutbü'n-nâyî Osman Dede'nin Rast Mevlevi Ayin-i Şerifi (35.92MB) added: 09/10/2009 clicks: 104 description:

download: Kutbü'n-nâyî Osman Dede - Hicâz Mevlevi Ayin-i Şerifi (37.18MB) added: 09/10/2009 clicks: 101 description:

download: Kutbü'n-nâyî Osman Dede - Uşşak Mevlevi Ayin-i Şerifi (39.66MB) added: 09/10/2009 clicks: 102 description:

download: Kutbü'n-nâyî Osman Dede - Çârgâh Mevlevi Ayin-i Şerifi (34.62MB) added: 09/10/2009 clicks: 90 description:

 

SunuÅŸ

Hz. Mevlânâ’nın eserlerinde semâ’, mûsikî, sazlar, ilgili terimler ve hususlar önemli yer tutmaktadır. Mûsikî, Mevleviler arasında da baÅŸlangıçtan itibaren daima ilgi görmüş ve Mevlevîhâneler mûsikî sanatımıza büyük katkılar saÄŸlamıştır. Bu manevî eÄŸitim kurumlarında mûsikî icrasının yanı sıra ilmî çalışmalar da yapılmış, büyük icracı, nazariyatçı ve bestekârlar yetiÅŸmiÅŸtir.

Mevlevi bestekârlar bütün birikim ve becerilerini güfteleri çoÄŸunlukla Hz. Mevlânâ’ya ait beyitlerden oluÅŸan bir Âyîn-i Åžerif bestelemekte kullanmak istemiÅŸlerdir. Ayrıca bu formun, bestekârların bu alandaki kudretlerini göstermelerine uygun olması sebebiyle Mevlevi Ayinleri mûsikî sanatımızın ÅŸaheserleri hâline gelmiÅŸtir.

XV. veya XVI. yüzyılda bestelenmiÅŸ oldukları düşünülen Pençgâh, Dügâh ve Hüseynî Mevlevi Âyinleri, Mevleviler arasında “Beste-i Kadîm – Eski Beste” diye anılmaktadır.

Bestekârları bilinmeyen bu âyinlerden sonra bestelenmiÅŸ Köçek DerviÅŸ Mustafa Dede’nin (öl. 1683/1684) Bayâtî Âyîn-i Åžerifi ile Buhûrîzâde Mustafa Itrî Efendi’nin (doÄŸ. 1630 veya 1640 – öl. 1711 veya 1712) Segah Âyîn-i Åžerifi ve Kutbü’n-nâyî Osman Dede’nin (öl. 1729) Rast, UÅŸÅŸak, Çargâh ve Hicaz Âyîn-i Åžerifleri bu formun ilk örnekleridir.

Aynı dönemde bestelenmiÅŸ bu Âyîn-i Åžerifler arasında Kutbü’n-nâyî Osman Dede’nin âyinleri çok önemli bir yere sahiptir. Bilhassa Mevlevi Âyinleri icrası konusunda ülkemizin ihtisas topluluÄŸu olan Kültür ve Turizm Bakanlığı Konya Türk Tasavvuf MüziÄŸi TopluluÄŸu’nun, Mevlevîhâneler Dönemi’nde bestelenmiÅŸ tüm Âyîn-i Åžerifleri icra edip yayımlamak amacıyla yürüttüğü çalışmalarına “Kutbü’n-nâyî Osman Dede’nin Âyinleri” ile baÅŸlaması bu bakımdan çok anlamlıdır.

Her biri birbirinden deÄŸerli birer sanat âbidesi sayılabilecek bu eserlerden Hicaz Âyîn-i Åžerifin, 18. yüzyılın sonlarında Ä°stanbul’da unutulduÄŸunu, Rauf Yekta Bey’in aktardıklarından öğrenmekteyiz. Rauf Yekta Bey, o dönemde Yenikapı Mevlevîhânesi’nin kudûmzenbaşılığını yürüten Künhî Abdürrahîm Dede ile Sultân III. Selim Han’ın musâhiblerinden Seyyîd Ahmed AÄŸa’nın birer Hicaz Âyîn-i Åžerif bestelemelerini, Kutbü’n-nâyî Osman Dede’nin Hicaz Âyîn-i Åžerîfi’nin unutulmasına baÄŸlamaktadır. Yeni Hicaz âyinlerin bestelenmesinden sonra Edirne’den gelen bir derviÅŸ, Kutbü’n-nâyî Osman Dede’nin Hicaz Âyîn-i Åžerîfi’nin hatırlayabildiÄŸi kısmını (III. Selâm’ın “Ey ki hezâr âferîn bû nice sultân olur” bölümüne kadar) icra etmiÅŸ ve Ä°stanbul Mevlevîhânelerinde yeniden okunmasını saÄŸlamıştır. Konya Türk Tasavvuf MüziÄŸi TopluluÄŸu bu yayında Kutbü’n-nâyî Osman Dede’nin Hicaz Âyîn-i Åžerîfi’nin unutulan kısmını, geçmiÅŸte de çoÄŸunlukla icra edildiÄŸi gibi Künhî Abdürrahîm Dede’nin Hicaz Âyîn-i Åžerifi ile tamamlamaktadır.

Ä°craları ile bu yayının hazırlanmasını saÄŸlayan Konya Türk Tasavvuf MüziÄŸi TopluluÄŸu mensuplarına Topluluk Genel Yönetmeni Sn. Yusuf Kayya’nın ÅŸahsında şükranlarımızı sunarız. Ayrıca baÅŸta Ä°l Kültür ve Turizm Müdürü Yrd. Doç. Dr. Sn. Mustafa Çıpan olmak üzere yayını gerçekleÅŸtiren Konya Ä°l Kültür ve Turizm Müdürlüğü personeli ile diÄŸer emeÄŸi geçenlere teÅŸekkür ederiz.

Yayına Hazırlayanlar

 

KUTBÃœ’N-NÂYÃŽ OSMAN DEDE

(1642/1652?- 1729/1730)

1672 yılında Galata Mevlevîhânesi ÅŸeyhi Gavsî Dede’nin hizmetine girerek mevlevî olmuÅŸtur. Burada Arapça ve Farsça öğrenmiÅŸ ayrıca ney meÅŸk etmiÅŸtir. Osman Dede, Galata Mevlevîhânesi’nde on sekiz yıl neyzenbaşılık yapmış ve 1697 yılında mevlevîhâneye ÅŸeyh olmuÅŸtur. Åžeyhlik makamında otuz üç yıl kaldıktan sonra 1729-1730 yılında vefat etmiÅŸ, mevlevîhânenin mezarlığına defnedilmiÅŸtir.

Kaynaklarda, sülüs ve nesihde çağının usta hattatlarından biri olduÄŸu kaydedilir. Tasavvuf! gazelleri, mesnevi ÅŸeklinde yazdığı Mi’râciye’si, âşıkane ÅŸiirleri, nâ’tleri, Hazret-i Muhammed’in mucizelerini anlatan ÅŸiir ÅŸeklinde yazdığı bir eserinden baÅŸka bazı nazireleri de vardır.

Ney üflemedeki derecesi, devrinin en büyük neyzeni anlamında, “Kutbu’n-nâyî” olarak anılmasından anlaşılmaktadır.

Osman Dede, mûsikîmizin nazariyatıyla da ilgilenmiş, bir nota yazım sistemi geliştirmiş ve bir çok eseri kaydetmiştir.

Segah, Müsteâr, Dügâh, Neva ve Hüseynî makamlarından beÅŸ bölüm olarak bestelediÄŸi ve her bölümünü tevşîhlerle süslediÄŸi muhteÅŸem Mi’râciyesi’nden baÅŸka, çeÅŸitli makamlardan bestelediÄŸi olaÄŸanüstü güzellikteki saz eserleri ile Rast, UÅŸÅŸak, Çargâh ve Hicaz makamlarından bestelediÄŸi Ayîn-i Åžerifleri mûsikî sanatımızın en önemli eserleri arasında yer alır.